کارگاه زرگری

MarkazeDarsDefault.jpg

تجهیزات کارگاهی

شگفت آور این است که کارگاه زرگری , با گذشت بیش از 400 سال لز عمر آن اساسا تغییر زیادی نکرده است . در محل کار هنوز هم دماغه ( چوب خرک ) , پیشبند میز ( نت ) و چهار پایه قراردارند و تنها قسمت عقب رفته میزهای جدید در عکس مشاهده نمی شود .

 دستگاه کشش را می توان بدون تغییر برای سیمهای ضخیمتر مورد استفاده قرار داد . شکل حدیده های کشش , سوهانها , انبرها , چکشها , سندانها , بوته , که به دیوارها آویزان می باشند تا به امروز بدون تغییر مانده احتمالا جنس بهتری دارند . اما تغییرات اساسی را می توان در روشهای عملیات حرارتی , یعنی باز پخت , ذوب و به ویژه لحیم کردن مشاهده نمود . یک زرگر امروزی قطعا با کوره موفلی موجود در تصویر مشکل خواهد داشت !

هر تولید بهینه مستلزم داشتن یک سازمان کاری فکر شده است . این قاعده اساسی به هیچ وجه تنها برای تولید سری صادق نیست , بلکه برای صنایع دستی هم معتبر است . یک مبنای مهم برای این منظور ترتیب دادن یک کارگاه مناسب می باشد . منظور از این پیشنهاد آن است که از یک طرف انگیزه ایجاد سیستم جدید در زرگران جوان و تازه کار تقویت گردد و از طرف دیگر باعث آن گردد که استادکاران با تجربه با توجه به این نکات کارگاههای خود را نقادانه مورد بررسی قرار دهند , تا احتمالا تغییراتی را در بعضی از موارد به وجود آورند .

به غیر از جنبه های فنی تولید یک جنبه دیگر را هم نبایستی از نظر دور داشت : با توجه به اینکه بیشترین مدت طول عمر زرگر در کارگاه سپری می گردد , بایستی آن را تا حد امکان راحت و مطبوع ساخت . برای این منظور یک صندلی کار راحت به همان اندازه موثر است که وجود یک منظره زیبا از پنجره تاثیر خواهد گذاشت .

نمی توان یک مدل واحد و کامل برای کارگاه زرگری طراحی نمود . هر کارگاه به گونه ای متفاوت ساخته می شود و بایستی متفاوت هم باشد , زیرا هر مورد شرایط گوناگونی را اقتضاء می کند :

فضاهای موجود که اکثرا نمی توان آنها را تغییر داد و یا اینکه تغییر در آنها بزحمت صورت می گیرد برای ایده های طرح مهم می باشند . مثل : تعداد و اندازه اتاقها , در و پنجره ها , سیستم گرمایش , تامین انرژی . شرایط کاملا متفاوت از تعداد محلهای کار ناشی می شوند . در این حال بایستی این تفاوت را قائل شد , که آیا مثلا یک کارآموز در کنار استادکار قرار گیرد و یا اینکه این محلها توسط کارگران فنی مورد استفاده قرار می گیرند , که قادرند مستقلا و بدون کمک قابل توجهی فعالیت کنند .

– گونه های کاملا متفاوت ضرورتا از تولید نتیجه می شوند :

نسبت تولیدات جدید به کارهای تعمیراتی,

غالب بودن تولید تکی و یا تولید سری کوچک,

مواد به کار رفته و تکنیکهای ویژه ای که در اولویت هستند , . مانند : ریخته گری گریز از مرکز مینا کاری .

– اره مویی

اره مویی جزو وسایل اصلی یک زرگر می باشد . بر حسب مورد کاری از کمان اره هایی با عمقهای متفاوت استفاده می شود , که معمولا 6 cm الی 20 cm می باشند . طول دسته کمان اره اکثرا قابل تنظیم می باشد , تا آن تیغه اره هایی که انتهای آنها شکسته است را هم بتوان مجددا استفاده کرد .

هر دو انتهای تیغه اره در فکهای گیره کمان اره گرفته شده و توسط پیچهای خروسکی و یا از آن بهتر با اهرم لنگ کشیده می شوند . طبیعی است که تیغه اره ها نباید یه صورت خشن و با انبر , بلکه فقط با دست کشیده شوند , تیغه اره ها از فولاد آلیاژی ساخته می شوند . که به غیر از %1.2 C حدود %1.2 تا %2 تنگستن ( W ) دارند . تیغه اره ها بر اساس ظریف بودن دندانه ها شماره بندی شده اند .

– سوهانکاری

سوهانکاری جزو مهارتهای اساسی زرگری است و مهمترین روش کار براده برداری در شکل دادن فلزات و غیر فلزات است , زیرابا سوهانکاری سطوح تخت و قوسدار و قطعات به صورت مطلوب در آمده و براق می گردند .

– ساختمان و چگونگی کار سوهان

بر روی تیغه سوهان سطح کار قرار داد , که آج سوهان روی آن واقع است . دسته سوهان های سوزنی ( سوهانهای زرگری ) آهنگری شده است , اما سوهانهای بزرگتر در عوض دارای یک یک دورن نوک تیز به نام زبانه در تیغه سوهان می باشند , که به داخل یک دسته چوبی با ضربه وارد می گردد . جنس سوهانها از فولاد ابزاری مرغوب و یا فولاد آلیاژی کرم دار می باشد .

 این فولادها آهنگری , باز پخت و سنگ زنی می شوند . سپس آج زنی آنها با دست یا توسط ماشین آج کوبی صورت می گیرد .زرگر معمولا به سوهانی نیاز دارد که دارای آج دوبل باشد , که در آن آج مایل اولیه توسط آج دیگری بنام آج ثانویه قطع می گردد . شیارهای آج طوری یکدیگر را قطع می کنند , که دندانه های سوهان مابین آنها باقی می مانند .

دسته بندی سوهانها

– آج

درجه ریز و درشتی آج با شماره آج بیان میگردد . هر چه آج متراکمتر و در نتیجه ریزتر باشد , شماره آن هم بزرگتر است

– اندازه

سوهانهای بزرگ , که هنگام کار توسط دو دست گرفته شده و قطعه در گیره بسته می شود , سوهان دستی بزرگ نامیده می شوند .

سوهان دستی کوچک در اندازه متوسط بوده , که زرگر آن را با یک دست گرفته و با چوب خرک کار می کند . این سوهانها همانند سوهانهای دستی بزرگ در یک دسته چوبی جا زده می شوند .

دسته گرد سوهانهای سوزنی کوچک به همراه خود سوهان آهنگری شده است .

 – تجهیزات بستن قطعه

– گیره

 برای قطعات خیلی بزرگ و سنگین گیره انبری فولادی آهنگری شده مناسب می باشد , هر چند که این گیره غالبا جهت بستن ابزارها و وسایل کمکی مثلا در نقره سازی به کار می رود . اگر خواسته شود ابزارها و وسایل کمکی سوهانکاری گردند می توان از این گیره هم استفاده نمود .

برای قطعات کوچکتر , گیره با فکهای موازی مناسبتر است , زیرا عمل بستن یبن دو فک موازی بهتر صورت می گیرد . این گیره از چدن و یا فولاد ریختگی ساخته شده است . عیب این گیره محدود بودن عمق گیره می باشد . نوع بهبود یافته این گیره به عنوان گیره قابل دوران با فکهای موازی شناخته شده است . بدین ترتیب می توان قطعه را در مناسبترین وضعیت برای سوهانکاری قرار داد . اگر در کشش مفتول , حدیده کشش به این گیره بسته شود . می توان آن را طوری چرخاند که بتوان کشش مفتول دراز را در تمام طول اتاق انجام داد .

 – تیغه فرزهای کوچک

این ابزارها از صنعت دندانسازی وارد عرصه زرگری شده اند , در تولید زیور آلات و نیز کارهای نقره کاری بسیار کارا هستند و جزو تجهیزات اصلی زرگری به شمار می آیند . بسیاری از کارهایی که در گذشته ساخت آنها فقط با سوهان و یا سوهان چنگکی امکانپذیر بود , امروزه سریعتر و تمیزتر با تیغه فرزهای کوچک ساخته می شوند . به خصوص در عمقها و یا در قطعات کاسه ای شکل , که ماشینکاری آنه با لوازم سنتی به سختی صورت می گیرد و یا اصلا امکانپذیر نیست استفاده از تیغه فرز نتایج خوبی خواهد داشت .

تیغه فرزهای کوچک در ارتباط با ماشین دریل آویز به کار برده می شوند . این تیغه فرزها دقیقا مثل مته ها در هندپیس بسته می شوند و بنابراین دارای شافتی مثل مته می باشند . اغلب شافت با قطری برابر mm 2.34 متناسب با هندپیس بست سریع می باشد .

بنابه مقتضیات عملی اشکال متنوعی از کلیگهای فرز وجود دارند , که در اینجا فقط می توان بعضی از انواع مهم آن را معرفی نمود . برای این منظور چند نمونه کاربردی ذکر می گردد :

با تیغه های فرز مخروطی می توان یک سوراخ را به شکل مخروطی گشاد نمود .

تیغه فرز غلتکی را می توان جهت صاف کردن سطوح وتمیز کردن درزهای لحیمکاری به کار برد . همچنین می توان یک سوراخ را به شکل بیضی گشاد نمود . اگر در سمت پیشانی این تیغه فرز هم دندانه های براده برداری ایجاد شده باشند ( تیغه فرز پیشانی تراش ) , می توان سوراخ ( جا نگینی ) را به صورت تخت در آورد .

تیغه فرز کروی به ویژه جهت اصلاح پوسته های تو خالی بسیار مناسب است . خیلی مفید خواهد بود اگر تیغه فرز کروی دارای سوراخی باشد که پین مروارید در آن جا بگیرد , زیرا در آن صورت می توان اطراف پین لحیم شده در پوسته را نیز تمیز نمود .

یکی از تیغه فرزهای مهم تیغه فرز خزینه ای است . این ابزار ترکیبی است از تیغه فرز مخروطی و غلتکی . با این تیغه فرز می توان نشیمنگاه قسمت زیرین نگینهای گرد را در آورد .

توصیه می شود در هر نوع کاری با تیغه فرز کوچک , ماشینکاری با دور بالا و پیشروی پایین صورت گیرد . اگر فشار تیغه فرز به قطعه کار زیاد باشد , تیغه فرز گیر کرده و سطوح را موجدار می کند .

برای خشنکاری از کلگیهای فرز با دندانه های کم و بلند و برای پرداختکاری از کلگیهای فرز دندانه های زیاد و کوچک استفاده می گردد .

– تغییر ساختار میکروسکوپی

از ویژگیهای فلزات که در اثر اعمال نیروهای خارجی به صورت الاستیک ( کشسان ) و پلاستیک ( مومسان ) قابل خم شدن می باشند . برای اینکه بتوان فعل و انفعالات داخلی را به روش ساده نمایش داد یک میله فازی با دو تکیه گاه و نیرویی که در وسط آن اعمال شده است به عنوان مثالی کاملا عمومی در نظر گرفته می شود .

– انبرهای خمکاری

حتی از مدتها پیش صنعتگران و فلزکاران کوشش نموده اند که مفتولها را تنها با انگشت دست خم نکنند . آنها برای خود ابزارهایی را خلق کردند , که با آنها می توانستند طرحهای ظریف و ملایم را خم کرده و نیروی دست را افزایش دهند . این ابزارها که در طی قرنها تقریبا بدون تغییر مانده اند ,انبرهای خمکاری نامیده می شوند .

ساختمان و نحوه کار انبرها

از نظر فیزیکی انبر از دو اهرم دو طرفه با مرکز دوران مشترک تشکیل شده است . دو عدد فک , گیره دهانه انبر را تشکیل می دهند و به دسته ها نیروی دست اعمال می گردد,که با آن فکها نسبت به یکدیگر بسته می شوند . از فواصل متفاوت دسته و فکها نسبت به مرکز دوران , تبدیل نیروی انبر یعنی تقویت نیروی دست به نیروی فشار وارد بر قطعه به دست می آید .

– انواع انبرها

انبرها اکثرا از فولاد غیر آلیاژی ساخته می شوند . در انبرهای مخصوص از فولاد آلیاژی با عناصر آلیاژی کرم , وانادیم یا مولیبدن نیزاستفاده می شود.

معمولا انبرها فقط با یک دست مورد استفاده قرار می گیرند . بدین صورت که دسته ها در کف دست به یکدیگر فشرده می شوند .

با توجه به موضوع فوق , شکل اندلزه این ابزارها به دست می آیند . طول کل انبر معمولی 13 cm تا 16 cm می باشد . در کنار این انبر برای کارهای ظریف انبرهای کوچک ” ژنوی ” ( یا انبرهای ” Regleuse”) به کار می روند . که طول آنها 12 cm است . انواع اصلی انبرها بر حسب شکل دهانه انبر به صورت زیر دسته بندی می شوند :

انبر تخت ( دم پهن ) . سطوح کار این انبر مسطح و مستطیل شکل بوده , تا بتوان با افزایش اصطکاک قطعه را به نحوه بهتری تکه داشت . برای این کار همچنین سطوح کار را با آج زنی نیز زبر می کنند . لبه های هر دو فک موازی می باشند . توصیه می شود قبل از به کارگیری انبر تخت سطوح کار فکها صاف شوند . چون زرگر معمولا به آجهای آن نیاز ندارد . در غیر این صورت در فلزات نسبتا نرم نجیب براحتی اثر فشار باقی می ماند . فکها را می توان با سنگ کاربید سیلیسیم بر روی ماشین سنگ زنی پرداخت نمود .

در صورت لزوم می توان بیرون دهانه را هم جهت تغییر دادن فرم فکها سنگ زنده و یا سوهانکاری نمود .

انبر نوک تیز . انبر دم باریک . دهانه انبر به سمت جلو تیز می شود , سطوح کار فکها مسطوح می باشند . انبر نوک تیز شکل خاصی از انبر تخت ( دم پهن ) است .

انبر چنبر . اکثرا بایستی این انبر را شخصا از انبر تخت و یا نوک تیز سوهانکاری نمود . سطوح کار یک فک مسطح است , در حالی که دیگری کمی قوس دارد . همان طور که از نام این انبر پیداست , این انبر برای شکل دادن چنبرهای انگشتر به کار می رود . با این انبر می توان اشکال گرد با قطر زیاد را بدون نگرانی از صدمه دیدن قسمت داخلی گردی در نتیجه اثر گذاردن انبر بر روی آن خمکاری نمود . خیلی خوب است که دو شیار رو به روی هم در سطوح کار فکها سوهانکاری گردند.

انبر دم گرد . فکهای این انبر به صورت درنهای گرد و مخروطی در آمده اند,که اکثرا نوک کم و بیش تیزی دارند . با این انبرها خمکاری گردیهای کوچک, که با انبر چنبر امکانپذیر نمی باشند صورت می گیرد. اما بایستی احتاط نمود  : به خاطر کوچک بودن سطح تماس فشار موثر زیاد بوده و این فشارها براحتی بر روی قطعه اثر می گذارند .

بیشتر بخوانید :   رفتار صحیح با همسر پس از حل مشکلات
ساسان سروشه

نوشته‌های مرتبط

دیدگاه‌ها

*
*