همه چیز درباره سیستم حسابداری صنعتی

در دنیای امروز ارتباطات اقتصادی هر لحظه شکل تازه ای به خود می گیرد. شرکت ها و مؤسسات یا افراد با یکدیگر در ارتباط بوده و تغییرات مالی آن ها بر یکدیگر تاثیر می گذارد و هر روز این فعالیت‌ها پیچیده‌تر می‌شود. این عوامل باعث شده که جایگاه حسابداری به عنوان فراهم کننده اطلاعات مالی به وسیله استانداردهای حسابداری برای استفاده کنندگان بیشتر معین شود. نیاز تمامی مجموعه ها به اطلاعاتی دقیق و صحیح برای بکارگرفتن در فرآیند تصمیم گیری مدیران، امری اجتناب ناپذیر است. از این رو سیستم اطلاعات مدیریت، منبع اصلی ارائه اطلاعات بشمار می‌آید. در ادامه این مقاله از مرکز درس به توضیح کلی در خصوص سیستم حسابداری و انواع آن پرداخته ایم و جزئیات بیشتری را در زمینه حسابداری صنعتی ارائه داده ایم.سیستم اطلاعات حسابداری به عنوان مهم ترین زیر مجموعه این سیستم، اطلاعات مالی متفاوتی را در اختیار استفاده کنندگان این نوع اطلاعات، به خصوص مدیران هر مجموعه قرار می دهد. تصمیم گیری صحیح و دقیق بر مبنای اطلاعات قابل اعتماد برای توزیع مطلوب ثروت و استفاده از منابع کمیاب ملی بسیار ضروری به نظر می رسد، از این رو حسابداری نقش ضروری در سیستم اقتصادی و اجتماعی هر جامعه ایفا می کند. در دنیای متغیر بازرگانی و صنعتی، نقش حسابداری عملاً و به تدریج تکامل پیدا کرده و علاوه بر وظیفه کنترل که وظیفه اصلی آن می باشد، در مؤسسات اقتصادی با برنامه ریزی بازرگانی و پیش بینی های اقتصادی نیز نقش مهمی را بر عهده گرفته است.

به کمک حسابداری صنعتی پولدار شوید

وظایف مدیریت در موسسات اقتصادی با برنامه ریزی شروع و با کنترل و نظارت خاتمه پیدا می کند. برنامه ریزی و کنترل موجب می شود که منابع و نیروهای انسانی بطور هماهنگ در طرق سودمند جامعه بکار افتد و حداکثر کارائی حاصل شود.

سیستم حسابداری نقش کارآمدی در برنامه ریزی و کنترل عملیات موسسات اقتصادی ایفا می کند. حسابداری نه تنها اطلاعاتی را که مبنای تنظیم طرح ها و برنامه هاست در اختیار مدیریت قرار می دهد، بلکه اطلاعات لازم در مورد چگونگی اجرای عملیات را نیز مورد ارزیابی قرار داده و علت عدم کارائی را کشف می کند و در هر مورد تصمیماتی اتخاذ می نماید.

اطلاعات حسابداری باید ویژگی‌های خاصی داشته باشد تا در فرآیند تصمیم گیری مورد استفاده قرار گیرد. ویژگی‌های کیفی این گونه اطلاعات نظیر مربوط بودن از جمله خصوصیاتی است که بر میزان بکار گیری اطلاعات به‌موقع موثر است.

حسابداری چیست؟

حسابداری یک سیستم اطلاعاتی بوده که انبوه معاملات وآثار مالی دیگر رویدادهای موثر بر واحد اقتصادی را شناسائی کرده و بر اساس روش های منطقی خود آن ها را اندازه گیری, ثبت و پردازش و طبقه بندی و تلخیص می کند تا بتواند نیازهای اطلاعاتی اشخاص ذینفع را تامین کند، به گونه ای که برای استفاده کنندگان امکان قضاوت و تصمیم گیری آگاهانه فراهم شود. تصمیم گیری های اقتصادی افراد به فعالیت های اقتصادی منجر شده و فعالیت های اقتصادی باعث می شود که اطلاعات اقتصادی به وجود آید. اطلاعات اقتصادی زمینه کار حسابداران رافراهم می کند.

استفاده کنندگان از اطلاعات حسابداری

کسانی که برای تصمیم گیری نیازمند اطلاعات حسابداری هستند به دو گروه تقسیم می شوند: استفاده کنندگان درون سازمان و برون سازمانی

  • درون سازمانی: اطلاعاتی که برای تصمیم گیری و برنامه ریزی دراختیار مدیران سازمان قرار می گیرد مثل مدیران سطوح مختلف. آن بخش از حسابداری که به گزارشگری درون سازمانی ارتباط پیدا می کند حسابداری مدیریت نامیده شده و هدفش تامین نیازهای اطلاعاتی مدیران سطوح مختلف سازمان برای برنامه ریزی وتصمیم گیری وارزیابی عملکرد می باشد.
  • برون سازمانی : اطلاعاتی که برای استفاده کنندگان خارج از سازمان تهیه می شود، همچون: بستانکاران ، بانکها  و غیره . آن بخش از حسابداری که به گزارشگری برون سازمانی ارتباط پیدا می کند حسابداری مالی نامیده می شود و هدفش تامین نیازهای اطلاعاتی مالی اشخاص خارج از واحد اقتصادی می باشد که عموما قدرت دسترسی به اطلاعات مالی را ندارند و می خواهند در تصمیم گیری ها و قضاوت آگاهانه از اطلاعات مالی فراهم شده استفاده کنند.

 حسابداری مالی

وظیفه حسابدار مالی فراهم کردن اطلاعات مالی برای اشخاص و گروه های خارج از سازمان می‌باشد. این نوع حسابداری را حسابداری گزارش نیز می نامند. هدف اصلی در این نوع از حسابداری، تهیه صورت های مالی اساسی می‌باشد که مورد نیاز استفاده کنندگان از این صورت های مالی می باشد.

حسابداری مدیریت

شاخه ای از حسابداری بوده که گزارش های درون سازمانی را جهت استفاده مدیران وگردانندگان عملیات سازمان تهیه می کنند. مدیران با استفاده از اطلاعات موجود به ارزیابی عملکرد گذشته، کنترل فعالیت های جاری و برنامه ریزی برای آینده اقدام می کنند.

حسابداری صنعتی

حسابداری صنعتی که بعد از انقلاب صنعتی شکل گرفت برای نیاز به دانستن قیمت تمام شده محصولات تولیدی بوده است. در این نوع حسابداری هدف اصلی سیستم، دانستن بهای تمام شده یک واحد از نظر تمامی عوامل هزینه می‌باشد. به عنوان مثال در یک بیمارستان کنترل هزینه ها و تعیین بهای تمام شده، هزینه های بستری شدن و درمان یک بیمار، با استفاده از حسابداری بهای تمام شده صورت می پذیرد و مواد مصرفی، دستمزد پزشک و سایر هزینه های مرتبط شناسایی و ثبت و کنترل می گردند تا بهای تمام شده تعیین شود.

سیستم حسابداری صنعتی

همانطور که گفته شد حسابداری صنعتی (بهای تمام شده) ، فرایند هزینه ‌یابی محصول بوده و اطلاعاتی را آماده می‌کند که در برنامه‌ریزی عملیات آینده واحد تولیدی و کنترل هزینه‌ها مفید می‌باشد، لذا مکانیسمی که بر اساس آن, اطلاعات حسابداری صنعتی شناسائی, پردازش و گزارش می گردد، سیستم حسابداری صنعتی یا سیستم هزینه یابی نامیده می شود.

حسابداری صنعتی دارای دو کارکرد مهم است :

  • اندازه گیری ومحاسبه بهای تمام شده تولید (هزینه یابی)
  • فراهم کردن اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد و تصمیم گیری

 اهمیت حسابداری بهای تمام شده

حسابداری صنعتی یا حسابداری بهای تمام شده یک محصول بسیار مهم می باشد. با اطلاع درخصوص جزئیات این امر مدیران می توانند جهت برنامه ریزی ، تصمیم گیری وکنترل عوامل بهای تمام شده، بهای تمام شده تولیدات را محاسبه کرده و کنترل خود را بر روی هزینه‌های مواد، دستمزد و سایر هزینه‌های تولیدی اعمال می‌کند. مدیران اگر گزارشات صحیحی از عوامل هزینه در اختیار نداشته باشند در تصمیم گیری خود برای افزایش تولید و تجزیه و تحلیل انحرافات و یا سایر تصمیم گیری‌ها و راه انجام تصمیمات خود با مشکل مواجه خواهند شد. در نتیجه آگاهی به این علم به افراد کمک می کند که بتوانند نظارت بیشتری بر روی مسائل مالی خود داشته باشند و در نتیجه پیشرفت این افراد در زمینه اقتصادی در مقایسه با افرادی که بی گدار به آب می زنند قطعا قابل مقایسه نخواهد بود.

کاربرد حسابداری صنعتی

گاهی تصور می‌شود کاربرد حسابداری صنعتی و بهای تمام شده محدود به صنایع تولیدی می‌باشد هر چند شاید مهم ترین کاربرد آن در این جهت باشد اما سایر مؤسسات نیز از حسابداری بهای تمام شده بهره برده و از روش های حسابداری بهای تمام شده در بانک ها، شرکتهای بیمه، عمده فروشی‌ها ، شرکت های حمل و نقل ، شرکت های هواپیمایی ، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها در جهت کارایی بیشتر استفاده می‌گردد.

مفاهیم مورد استفاده در حسابداری صنعتی

  • بهای تمام شده : عبارت از منابعی که برای تولید کالا و خدمات مورد استفاده واقع شده و به منظور دستیابی به منافع اقتصادی مورد استفاده قرار گرفته است. این منافع ممکن است از طریق فروش کالا یا استفاده در عملیات به صاحب آن منتقل یابد و تا زمانی که منافع آن منقضی نشده است به عنوان دارایی طبقه بندی می شود.
  • هزینه: عبارت است از دست دادن منافع در جهت کسب درآمد.
  • زیان : عبارت است ازدست دادن منافع بدون کسب هیچگونه منفعتی.

به کمک حسابداری صنعتی پولدار شوید

مقایسه بهای تمام شده وهزینه

بهای تمام شده دارای منافعی برای آینده بوده ولی هزینه منفعتی برای آینده نخواهد داشت.

تفاوت زیان و هزینه

  • هزینه هدف دار است درحالی که زیان هدفی به دنبال ندارد.
  • هزینه کردن اختیاری می باشد اما زیان غیر ارادی است.
  • هزینه برای ما در گذشته منافعی ایجاد کرده است درحالیکه این امر برای زیان صدق نمی کند.
  • هزینه ها دارای قابلیت کنترل بیشتری هستند.

مراحل کلی هزینه ها

هزینه ها اصولا دو مرحله کلی را پشت سر می گذارند:

  • انباشت : انباشت هزینه ها برحسب طبقه بندی طبیعی آنها که اغلب این طبقه بندی خود توصیف کننده هزینه مربوط است مانند مواد ،دستمزد ،سوخت ،تبلیغات و حمل و نقل . منظور از انباشت هزینه ها ،این است که شرکت از طریق یک سیستم حسابداری و به طریقی سازمان یافته ، داده های هزینه را جمع آوری می کند.
  • تسهیم هزینه  : اصطلاح کلی که شامل ردیابی و تخصیص هزینه های انباشته به موضوع هزینه است . هزینه هایی که با یک موضوع مشخص هزینه، قابل ردیابی هستند ،هزینه های مستقیم و هزینه هایی که باید به چندین موضوع هزینه تخصیص یابند ،هزینه های غیر مستقیم نامیده می شوند تقریبا تمامی سیستم های حسابداری ،هزینه های واقعی را که هزینه های انجام شده یا هزینه های تاریخی نامیده میشوند و متمایز از هزینه های پیش بینی شده می باشند ،گرداوری و انباشت می کنند .

هزینه یابی و دایره هزینه یابی

هزینه یابی عبارت است از تعیین بهای تمام شده کالای ساخته شده و موجودی کالای در جریان ساخت . و منظور از دایره هزینه یابی ، دایره ایست که دامنه مسئولیت نگهداری اسناد و مدارک مرتبط با حسابداری عملیات تولیدی و غیر تولیدی را بر  عهده داشته و در ضمن وظیفه تجزیه و تحلیل کلیه هزینه های تولیدی ، توزیع و فروش جهت ارائه و استفاده مدیریت را به عهده دارد. فعالیت های دایره هزینه یابی در ارتباط با گذشته ، حال و آینده واحد اقتصادی می باشد .

موضوع هزینه

چیزی است که ما می خواهیم بهای تمام شده آن رابدست آورده و هر چیزی که اندازه گیری مجزای هزینه آن مورد نیاز باشد هزینه تلقی می شود. موضوع هزینه ممکن است یک پروژه یا یک فعالیت ویا یک بخش و …. باشد .

عامل هزینه

عاملی که باعث تغییر در بهای تمام شده می شود مثل : تعداد محصول ، ساعات کار مستقیم و غیره .

کالای ساخته شده

کالایی که با گذراندن مراحل تولید به شکل کامل ساخته شده است و در واقع فرآیند تولید را به شکل کامل طی کرده است.

کالای در حال ساخت

کالاهایی که در جریان فرآیند تولید قرار گرفته اند، اما کامل نشده اند و بخشی از فرایند را طی کرده اند ولی ساخت آن ها تمام نشده است را کالای در جریان ساخت می نامند.

منظور از تولید

هر گاه مواد اولیه با عبور از یک پروسه تولید تغییر شکل دهد و به یک کالای ساخته شده تبدیل شود اصطلاحاً می گویند تولید شکل گرفته است. به عنوان مثال اگر یک تکه چوب با گذشت از فرآیند برش و اتصال، به میز و صندلی تبدیل شود این عمل تولید نامیده می شود. البته جالب است بدانید که شاید کالای ساخته شده در یک فرآیند، مواد اولیه تولیدی دیگر محسوب شود و در فرآیندی دیگر به یک کالای ساخته شده دیگر تبدیل شود. بعنوان مثال سنگ آهن که مواد اولیه ذوب آهن می باشد با طی مراحل تولید به ورق آهن و نبشی و اشکال مختلف تبدیل شده و این کالای ساخته شده یعنی همان ورق آهن، مواد اولیه ساخت و تولید میز فلزی ، اجاق گاز و سایر موارد قرار خواهد گرفت.