معدن طلای موته

MarkazeDarsDefault.jpg

معدن طلای موته در ۲۷۰ کیلومتری جنوب غرب تهران در رشته کوههای نسبتاً پست واقع در جنوب دلیجان – شمال غربی میمه و شمال شرقی گلپایگان قرار دارد. فاصله مجتمع معدنی موته از روستای موته که در کنار جاده آسفالته گلپایگان قرار دارد، ۸ تا ۱۰ کیلومتر می‌باشد. ارتفاع منطقه از سطح دریا ۱۹۰۰ تا ۲۳۰۰ متر می‌باشد.

اندیس های عمده درناحیه طلا دار موته عبارتند از:

– معدن طلای چاه خاتون

– معدن طلای سنجده

– معدن طلای دره اشکی

– معدن طلای تنگه زر

– معدن طلای چشمه گوهر

– معدن طلای قرم قرم

– معدن طلای چاه باغ

– معدن طلای چاه علامه

– معدن طلای سه کلپ. 

– زمین شناسی معدن طلای موته:

معدن طلای موته اغلب در امتداد شکستگی های مناطق دگرسان بوجود آمده‌اند، تماماً در اثر تجمع کانی‌های فلزی طلا‌دار از قبیل پیریت و کالکوپیریت‌های طلا‌دار داخل سنگهای منطقه در داخل شکاف های گسلهای موجود که به صورت تله‌ای برای گرفتن آنها عمل نموده است، ‌ایجاد شده‌اند و چون فقط در حد گسترش عمقی و طولی و عرضی گسل موجود توانسته‌اند تجمع یابند، لذا اغلب دارای گسترش عمقی و عرضی زیاد نبوده و گسترش طولی آنها نیز بستگی به طول گسل مذکوردارد.

وضعیت زمین شناسی طلای موته طی چندین گزارش بصورت جامع توسط زمین شناسان ایرانی و خارجی تهیه و در آرشیو شرکت طلای ایران موجود است. کانسارهای شناخته شده در معدن طلای موته در مجموعه ای متامور فیک و در دوره پرکامبرین تشکیل شده اند. تشکیلات پرکامبرین بصورت تپه ماهورهای رنگی در شمال روستای موته گسترش یافته است و شامل مجموعه تشکیلاتی بی و کهر است.

ذخایر طلا به شکل رگه ای و رگچه ای در داخل درزها و شکستگیهای شیست ها مربوط به تشکیلات بی به صورت کانی های طلادار یافت می شود. 

مشخصات کانی زایی طلای مذکور توام با مشخصاتی از کیفیت سیلیسی شدن و سرسیتی شدن سنگ های در بر گیرنده همراه با برشی شدن رگه های کوارتز و کانی پیریت می باشد. ماده معدنی در یونهای مینیرالیزه شده با شیب کم تا متوسط با بدنه های ورقه ای دیده می شود. شیب رگه در معدن سنجده در حدود ۳۰ درجه به طرف شرق است. 

– سابقه باستانی  معدن طلای موته:

گفتنی است که از معدن طلای موته، حدود ۴۰۰۰ سال قبل بهره برداری سطحی و محدود می‌شده است. کاوشهای باستان شناسی در منطقه با کشف ابزارهای قدیمی استخراج این حقیقت را ثابت کرده است.

بهره برداری از معدن موته بعد از انقلاب آغاز شده است. مساحت معدن موته زایدبر ۲۵ کیلومتر مربع برآورد شده است و در آن در حدود ۲ میلیون تن سنگ طلا خوابیده و لذا در صورت استخراج علمی و تکنولوژیکی در هر سال، ۴۰۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم طلا محصول خواهد داد. هزینه مقدماتی بهره برداری ۳۰۰ میلیون تومان بوده و حتی قرار بر این بوده که کمپانی آکمانی گروپ و آفریقای جنوبی با ایران شریک شوند.

دولت وقت با دریافت گزارش معدن موته قضیه را به طور جدی دنبال کرد و وزارت معادن و فلزات مامور شد با نصب کارخانه (سیانوراسیون) در نزدیکی اصفهان،معدن موته را به زیر استحصال ببرد. ۳۱ اردیبهشت ۱۳۷۵ از فرآوری ۱۲۷ هزار تن سنگ معدن موته ۲۵۷ کیلوگرم طلا و از آنجائی که طلا معمولا با نقره همراه است،حدود ۲۵ کیلوگرم نقره نیز بدست آمده است. 

هم اکنون یک کارخانه طلا، ‌فقط مختص سنگ معدن موته احداث شده و امید می‌رود که هم تولید طلا بالا برود و هم میزان ارزبری کارخانه کاهش نشان دهد. کارخانه مذکور روزانه ۲۰۰ تن سنگ طلا ظرفیت خواهد داشت. تا پایان سال ۱۳۷۴روی همرفته۱۲۰۳ کیلوگرم شمش طلا تولید شده است.

در کاوش های اخیر در معدن طلای موته محلات، رگه پرذخیره جدیدی پیدا شده است. به همین مناسبت دستور فوری تجهیز معدن مذکور صادرگردیده است. عیار سنگ معدن موجود در این رگه ۱۰ گرمدر تن محاسبه شده است و مخارج بهره برداری و تخلیص هر تن آن خیلی کمتراز ارزش طلای بدست آمده می‌باشد. ذخیره قطعی و احتمالی معدن موته محلات،حدود ۲ میلیون تن سنگ معدن برآورد گردیده است که به طور متوسط۷ گرم طلا در هر تن می‌باشد. تنگ زر و گل چشمه از زرخیز ترین معادن طلای ۹گانه موته می‌باشند.

موته ازحدود ۴۰۰۰ سال قبل شناخته شده بود. در دوره قاجاریه مخصوصا در زمان امیرکبیر، اقداماتی برای بهره برداری از معادن طلا به عمل آمد. از معدن طلای موته در این دوره بهره برداری شده است. در سال ۱۳۳۶ بود که مسلم شد در موته معادن طلا به مقدار قابل توجه وجود دارد و به همین جهت فعالیتی که آغاز گشته بود به همین ترتیب تا آخر سال ادامه یافت.

در سالهای ۱۳۳۸ و ۱۳۳۹ با اعتباری که از محل بودجه برنامه دوم تحصیل شد، دامنه اکتشاف در محل توسعه یافت و در نتیجه ذخیره سنگ طلای معدن موته در حدود یکی دو میلیون تن تخمین زده شد. بنابراین معادن مزبور ارزش این را داشت که مورد استخراج و بهره برداری قرار گیرد. اما انجام عملیات وسیع تردر مورد این معادن به برنامه سوم موکول گردید.

در سال۱۳۴۱ طرحی برای تجهیز و توسعه معدن طلای موته تهیه شد و برای اجرای آن ازسازمان برنامه درخواست اعتبار شد. در طرح پیش بینی شده بود که یک دستگاه تغلیظ (سیانوراسیون) برای جدا کردن طلا ازسنگ خارجی به ظرفیت ۲۰۰ تن در روز خریداری گردید. در نیمه دوم سال ۱۳۴۲طرح مزبور مورد تصویب قرار گرفت و اعتباری در حدود ۷۱ میلیون ریال برای اجرای آن تخصیص یافت. 

عملیات ساختمانی کارخانه و تاسیسات دیگر و حفاری های اکتشافی و تجهیزات تونل وحتی احداث جاده‌ای به طول ۴۲.۵ کیلومتر و تسطیح جاده‌های موجود معدن انجام گرفت و خریداری کارخانه سیانوراسیون به سال آینده محول شد.

در نتیجه ادامه تحقیقات و اکتشافات میزان ذخیره معدن موته تا ۲ میلیون تن سنگ طلا مسلم گردیده است.

عملیات اکتشافی سیستماتیک در سال ۱۳۵۸ شروع گردیده است. 

– کارهای اکتشافی قبلی انجام شده در منطقه عبارتند از:

(۱از منطقه موته نقشه زمین‌شناسی ۱:۲۰۰۰۰ و از اندیسهای معدنی، نقشه‌های بزرگ مقیاس۱:۱۰۰۰ و ۱:۵۰۰ تهیه شده است.

۲- عملیات ژئوفیزیکی: آنومالی‌هایحاصل از عملیات ژئوفیزیکی با مناطق سولفوره قابل مشاهده منطبق گردیده و از سوی دیگر حفاری مغزه گیری جهت شناسایی آنومالی‌های مزبور،منفی بوده است. لذا استفاده از روش ژئوفیزیک متوقف گردیده است.

۳- عملیات ژئوشیمی:این عملیات بین سالهای ۱۳۶۰-۱۳۵۹ انجام گرفته است. 

۴- انجام ارزیابی ذخیره در اندیسهای ۹ گانه که در این گزارش در مورد برآورد ذخایرمعادن ۹ گانه توضیحاتی داده شده و اکثراً اقتصادی نیستند. 

۴- در سال ۱۳۷۹عملیات ژئوفیزیکی IP و RS در منطقه، در محدوده ورقه زمین‌شناسی۱:۱۰۰۰۰۰ معلمان و برگه توپوگرافی ۱:۵۰۰۰۰ سدفه انجام گرفته که طی آن بی‌ هنجاری‌هایی بدست آمد که در گزارش منتشر شده، آورده شده است.

– تعداد کانسار و مقدار ذخایر شناسایی شده:

تعداد نه کانسار طلا با ذخیره بیش از یک میلیون و دویست هزار تن و با عیار چهار گرم درتن شناسایی شد. در سالهای ۱۳۷۰و ۱۳۷۱ عملیات اکتشاف تکمیلی دردو کانسار چاه خاتون و سنجده انجام گرفت و مشخص شد که مقدار سه میلیون تن ذخیره با عیار سه گرم در تن در این دو معدن وجود دارد. از طرف دیگر در سال ۱۳۶۹ قرارداد نصب کارخانه استحصال طلا با شرکت استرالیایی BHP منعقد گردید و عملیات اجرایی آن از تیرماه ۱۳۷۰ شروع و پس از مدت ۲۰ ماه کلیه عملیات به اتمام رسید.

– قسمت های مختلف کارخانه استحصال طلا:

این مجموعه شامل بخشهای معدن، کارخانه، آزمایشگاه و اداری می باشد و در مجموع حدود۱۵۰ پرسنل دارد (گزارش شرکت در سمینار معدنکاری طلا،QE,391،گ ۶،۱۳۷۵). با توجه به مجاورت با روستاهای موته اکثر کارگران و اپراتور دستگاه‌هااز این روستا تامین گردیده اند.

– روش های تعیین منشا طلا:

در منطقه موته مقدار طلا در گرانیتها و متاولکانیت ها در فواصل متفاوت از رگه های طلا قرار دارد. همچنین در سنگ های آلتره شده در مجاورت بلافصل رگهها،نمونه هایی از منطقه با روش فعال کردن نوترونی در حد ppb مورد بررسیقرارگرفت. تعیین مقدار طلا در رگه ها بوسیله X.R.F در حدppm انجام شده است.

– ایجاد مناطق معدنی اقتصادی طلا دار:

ایجاد مناطق معدنی طلادار را به این طریق میتوان تصور کرد که کانسارهای طلای مذکور که اغلب در امتداد شکستگی های مناطق دگرسان شده بوجود آمده اند در یک فرآیند هیدروترمال بر مبنای شسته شدن طلا از سنگ های جانبی و حمل آن به درون درزها و شکاف ها صورت گرفته است.

ماده نفوذی گرانیتی از نظر متالوژنیک مواد معدنی نقش مهمی ایفا نموده است. مشاهدات زیادی نشان داده اند که ماده مذاب نفوذی به عنوان منبع حرارتی برای محلول های در حال چرخش در سنگ ها مطرح می باشد. در این مورد نقش آب های ماگمایی و آبهای سطحی برای تشکیل محلول های گرمایی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. چرخش اینگونه آبها در اطراف ماده مذاب نفوذی بواسطه مهیا بودن شرایط حرارتی مورد نیاز انجام می گیرد.

در منطقه موته نفوذماده مذاب گرانیتی سبب شکسته شدن عناصر و ترکیباتی از قبیلAu,Fe,Sio2,Co2  در سنگ های اطراف شده است. این موارد در شکاف ها، درزها و شکستگی ها که در آنها شرایط فشار کم و پتانسیل شیمیایی ضعیف حاکم بوده، دوباره برجای گذارده شده و به این ترتیب رگه های کوارتز – پیریت طلادار تشکیل داده اند.