پَر، اثری هنری از طبیعت

MarkazeDarsDefault.jpg

سَبُک، رنگارنگ، محکم و در عین حال انعطاف‌پذیر: پَر یکی از آثار هنری حقیقی طبیعت است. این پوشش بی‌نظیر نه تنها توجه موجودات دیگر بلکه انسان‌ها را نیز به خود جلب می‌کند. در حقیقت بشر از سرآغاز پیدایش، خود را به پر مزین کرده است. هزاران سال پیش، بومیان ویژگی‌های استثنایی و رنگ‌های حیرت‌انگیز آن‌ها را کشف و از همان زمان از پر به عنوان زیورآلات، نماد جایگاه اجتماعی و وسیله‌ی برقراری ارتباط استفاده کردند.

امروزه نیز اوضاع به همین ترتیب است، مد روز دو مرتبه به سمت این ماده‌ی جذاب کشیده شده است. هنرمندان صاحب نام نیز مجذوب تنوع رنگ‌های پر شده و از آن‌ها در خلق جواهرات منحصر به فردشان استفاده کرده‌اند. 

در دوران باستان، از پر به عنوان زیورآلات و نمادی از موقعیت اجتماعی در کشورهای مشرق زمین، مصر و فرهنگ‌های رومی-یونانی استفاده می‌شده است. در قرون وسطی، زنان و مردان از پرهای خوشرنگ در کلاه‌های مراسم آیینی و پس از آن، اواخر قرن هفدهم، برای تزیین کلاه، بادبزن و دستکش‌های خود استفاده می‌کردند. 

سرخپوستان امریکا و مردمان اقیانوسیه از پر برای ساخت زیورآلات مخصوص سر و بدن در مراسم آیینی و همچنین نمادی از جایگاه و مرتبه‌ی اجتماعی استفاده می‌کردند و برخی اوقات لباس‌هایی (ردا) از جنس پر می‌ساختند. برای این کار پرها را به پوست حیوانات می‌چسباندند یا این‌که آن‌ها را به همراه تار و پود تور می‌بافتند. در برخی دیگر از تزیینات، پرها به صورت آجرهای شیروانی بر روی کار نصب می‌شدند و سپس با استفاده از چاقو، طرح مورد نظر از آن بریده می‌شد. 

موجودی اسطوره‌ای، نوعی مارپردار، نماد مار زنگی بود که سر و بدنش با پرهای پرندگان گرمسیری تزیین می‌شد و یکی از خدایان مورد پرستش “آزتک‌ها Aztec”، “تولتک‌ها Toltec” و مایاها به‌شمار می‌آمد. اهمیت پَر در امریکای جنوبی، به اندازه‌ی طلا در اروپا بود. در حقیقت، در مجمع‌الجزایر “سانتا کروز Santa Cruz” واقع در دریای شمال از پر به‌عنوان پول استفاده می‌شد. از اوایل دهه ۶۰، “هورست آنتس Horst Antes”، نقاش و مجسمه‌ساز آلمانی اقدام به جمع‌آوری جواهرات و اشیاء ساخته شده از پر، متعلق به سرخپوستان قبایل آمازون کرده است. رنگ‌های باشکوه پرهای به کار رفته در این اشیاء به لحاظ اسطوره‌شناسی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. کارهای هنری سرخپوستان یکی از استثنایی‌ترین نمونه‌های جواهرسازی به‌وسیله‌ی پر به‌شمار می‌آیند. در حقیقت، در هیچ یک از نقاط جهان شاهد غنای موجود در آثار متعلق به آمازون و مناطق همجوار آن نیستیم. با وجود آن‌که سرخپوستان ساکن در چمنزارهای امریکای شمالی از الگویی خاص و مشابه برای ساخت کلاه‌های پردار استفاده می‌کردند، تنوع جواهرات مزین به پر در امریکای شمالی حیرت‌انگیز می‌باشد که علاوه بر سر برای آراستن بازوان، گوش‌ها، بینی و همچنین به عنوان ابزار مفید روزمره از آن‌ها استفاده می‌شده است. حتی امروزه، ساخت اشیاء پر‌دار یکی از اجزاء زندگی دشوار و بدوی این قبایل به شمار می‌آید. 

به طور کلی، از جواهرات پردار به منظور برقراری هماهنگی با نقاشی‌های روی بدن در مراسم آیینی استفاده می‌شود. اشکالی نظیر خورشید یا شکوفه از جمله طرح‌هایی هستند که بر روی بدن نقاشی می‌شوند. برخی اوقات، تزیین به وسیله‌ی پر به حدی هنرمندانه است که بیانگر مفاهیم انتزاعی هم می‌شود. به طور مثال، ویژگی‌های هنرِ کار کردن با پر نشان‌دهنده‌ی پیوندهای خویشاوندی در قبیله‌ای خاص، شجاعت، جایگاه اجتماعی و شأن اعضای قبیله است. در میان قبایل “پاپیو Papua” کلاه گیس دو تکه مزین به پرهای گران‌بها متعلق به پرندگان کمیاب نشانگر وابستگی‌های خویشاوندی و شأن و منزلت اجتماعی است. طرح‌هایی به شکل خوشه، منگوله و بافت از پیش تهیه می‌شوند. پرهای سینه‌ی پرنده‌ای به نام نیباتیری- روح رودخانه- به صورت دسته گل بر روی کلاه گیس قرار می‌گیرند. دو پر سفید به شکل پارو که در مرکز کلاه گیس قرار داده می‌شوند نشانِ تسخیرناپذیری هستند و پرهای سرخ پرنده‌ی “پاروتی Paroti‌” لبه‌های داخلی را تشکیل می‌دهند. از پرهای سینه‌ی پرنده‌ی زیبایی به نام “پرنسس استفانی” برای تزیینِ ‌بخش روی پیشانی کلاه گیس استفاده می‌شود. در قبیله‌ی پاپیو، قسمت پیشانی مهم‌ترین بخش بدن انسان به شمار می‌آید زیرا بر این باورند که توانایی و هویت یک مرد در این قسمت قرار دارد. 

عقاب، شاهین، فاخته(قمری)ها و پرندگان کمیاب تاثیر چشمگیری بر روی نمادها در قبایل داشته‌اند. هنرمندی به نام “بِاتریس استالی Beatrice Stäli” معتقد است که در پر جذابیتی نهفته است که تنها اشیاء محدودی قادر به ایجاد حسی مشابه آن  هستند. از آنجایی‌که پر نماد پرواز است، هنگام کاربرد بر روی اشیاء و جواهرات، در هوا به حرکت درمی‌آید و احساس سبکی و پرواز را القا می‌کند. پر موجب تلفیق چرخش و پیچش در هنگام پرواز و عدم وجود ایده‌ای خاص می‌شود. 

پر سمبل نفی تمامی اشیاء سنگین، موانع و مؤید صعود آسان و فرود مهار شده به شمار می‌آید. این هنرمند بر این باور می‌باشد که بشر همواره به پرندگان برای داشتن بال و پر حسادت ورزیده است. تقلید و کپی‌برداری از پرندگان همیشه یکی از اهداف دائمی انسان بوده است. 

در حقیقت از آنجایی‌که پر امکان پرواز، محافظت در برابر گرما، سرما، رطوبت و استتار را فراهم می‌سازد در نتیجه قطعاتی هنری به‌شمار می‌آیند که دارای زبان گویای خاص خود هستند. به همین دلیل است که سرخپوستان از پر در ساخت برخی آویزهای گردن استفاده کرده‌اند. طبق باور آن‌ها، پر نماد هوا، در نتیجه روح، فضای بیکران، آزادی اراده و اختیار است. به علاوه، پر نمادی از تماس مستقیم با ماده‌ی لطیف می‌باشد که انسان را برای استفاده از آن به طور همزمان جذب می‌کند و به هیجان می‌آورد. 

“جان گالیانو John Galliano” از طراحان “دیور Dior” لباس شبی را با قیطان‌دوزی‌های فراوان طراحی کرده که زیبایی آن با استفاده از جواهرات درخشان، مزین به پر و پوست مینک دوچندان شده است. طلاسازان به کرات اقدام به الگوبرداری از زیبایی پرندگان و رنگ‌های خیره‌کننده‌ی پرهایشان با استفاده از فلزات و سنگ‌های گران‌بها کرده‌اند. نمونه‌های مربوط به دوران “آرت نوو” نشان‌دهنده‌ی آن است که استفاده از پر در گذشته و حال یک موضوع اصلی به شمار می‌آمده که در مجموعه جواهرات طاووس اثری از “کاررا-وای-کاررا Carrera y Carrera” به اوج خود رسیده است. در ساخت این مجموعه از نوعی روش “ملیله‌کاری Filigree”‌ استفاده شده است.


پاورقی 

۱- آرت‌نوو: (واژه‌ای فرانسوی) سبکی در هنر و معماری که در اوایل قرن بیستم گسترش یافت. این واژه در فرانسوی به معنای هنر جدید است و از جنبش‌های هنری مدرنیسم قرن بیستم به شمار می‌آید. در این سبک از هنرهای قدیمی مانند سبک گوتیک، روکوکو و هنر ژاپنی الگو گرفته شده است. دست‌نوشته‌های باستانی، شیشه‌کاری رومی، آثار دوران ویکتوریا حتی سفال‌های ایرانی بر روی کارهای آرت‌نوو تاثیرگذار بوده‌اند. 

۲- ملیله‌کاری: روشی در طلاسازی است که طرح‌های قوسی شکل با استفاده از رشته‌های تابانده شده‌ی طلا و نقره به وسیله‌ی لحیم‌کاری ایجاد می‌شوند.